Robotların Gölgesinde: Kapitalizm ve Toplumsal Yeniden Üretim

Etkinlik Bilgileri

Kimler İçin?

Lisans ve Lisansüstü Öğrencileri

Mekân

Bilimler Köyü

Son Kayıt Tarihi

26 Haziran 2026

Geliş Tarihi

28 Haziran 2026

Başlangıç — Bitiş

29 Haziran 2026 — 05 Temmuz 2026

Kontenjan

20 kişi

Etkinlik Ücreti

12500 TL

Katılım ücreti Köy yerleşkesi içinde çadır konaklamasını, her türlü ortak alanların kullanımını, üç öğün ve bir ara öğünü kapsar. Çay, su ve kahve de dahildir. Yürütücülerimiz etkinlikleri gönüllü düzenlemektedir.

Etkinlik Amacı

Pınar Bedirhanoğlu’nun katkılarıyla

Bu atölyede bakım emeğine ve toplumsal yeniden üretim yaklaşımına odaklanıyoruz. Hedefimiz, bakım emeğini ve toplumsal robotları, sermayenin, emek ilişkilerinin ve insan olmanın sınırlarında tartışmak için bir çerçeve kurabilmek. Bunun için, insanın ve yaşamın yeniden üretimini, kapitalist değer yaratım süreçleri ile ataerkil eşitsizlikler temelinde, bakım etiği tartışmalarını da dikkate alarak inceleyeceğiz. Bir yandan Marx’ın meta ve sermaye analizini takip edecek bir yandan da feminist tartışmalardan besleneceğiz. Ardından Marx’ın yeniden üretim kavramını insanın ve yaşamın yeniden üretimini kuşatacak biçimde genişleterek, toplumsal yeniden üretim yaklaşımının teorik öncüllerine döneceğiz. Bundan sonra emek- bakım – yeniden üretim ilişkisini bakım etiği çerçevesine yerleştirecek, bu çerçevede toplumsal robotları ve yapay zekayı tartışacağız.

Ek Bilgi

Okuma Listesi (Program başlamadan önce yapılması önerilir.)

Bakım Kolektifi (Andreas Chatzidakis, Jamie Hakim, Jo Littler, Catherine Rottenberg, Lynne Segal) (2021)
Bakım Manifestosu: Karşılıklı Bağımlılık Politikası, Çev: Gülnur Acar Savran, Dipnot, Ankara.

Bedirhanoğlu, Pınar (2023) “Kapitalizm-Demokrasi İlişkisini Simon Clarke’ın Marksist Devlet Kuramı Üzerinden Düşünmek”, Can Cemgil ve Ömer Turan (der,) Kapitalizm ve Demokrasi: Bir Zıtlığın Anatomisi, İstanbul, Metis, 159-177.

Bonefeld, Werner ve John Holloway (2007) Küreselleşme Çağında Para ve Sınıf Mücadelesi, İstanbul, Otonom Yayıncılık.

Fisher, B. ve Tronto, J. (1990) “Toward a Feminist Theory of Caring”, Abel, E. K. ve Nelson, M. K (der.) Circles of Care: Work and Identity in Women’s Lives içinde, State University of New York, New York, 35-63.

Öztürk, Özgür, Melda Yaman ve Özgür Narin (2017) Grundrisse’den Kapital’e Patikalar, İstanbul, Sosyal Araştırmalar Vakfı.

Öztürk, Özgür ve Melda Yaman (2019) Metaların Kerameti, İstanbul, İletişim Yayınları.

Yaman, Melda (2020) “Toplumsal Yeniden Üretim: Birleşik Bir ‘Feminist’ Teori?”, Praksis, 53: 9-39.

Yaman, Melda (2020) “Makineler Durdu, Yaşam Devam Ediyor, Pandemi Günlerinde Kadınlar Yaşamı Yeniden Üretiyor”, Bayındır, D. (der.) Salgın: Tükeniş Çağında Dünyayı Yeniden Düşünmek içinde, İstanbul, Can Yayınları, 292-311.

Yaman, Melda (2025) “Toplumsal Yeniden Üretimde Robotlar”, Toplum ve Hekim, 40 (4): 310-323.

Yaman, Melda (2025) “Toplumsal Yeniden Üretim Çerçevesinde Bakım Emeği”, Toplum ve Bilim, 172: 27-51.

Etkinlik Takvimi

Gün	İçerik
1. Gün	Meta Nedir?// Meta, Meta Mübadelesi ve Sermayeye İlişkin Temel Sorular I// Birinci oturum (Yaman)// Meta, bakım ve emeği toplumsal yeniden üretime yerleştirmek ve toplumsal robotları bu çerçevede düşünmek için temel soruları tanıtmak.// İkinci oturum (Yaman)// Bu oturumda, “Meta nedir?”, “Meta mübadelesi nedir?”, “Meta –sermaye ne demektir?” gibi soruların peşinden gidilerek, meta analizine giriş yapılacaktır. Bu atölyede emek ürünlerinin tarihsel özgün bir biçimi olan metanın, bir yandan emek gücüyle bir yandan da sermayeyle bağlantısı araştırılacaktır.// Üçüncü oturum (Bedirhanoğlu)// Bu oturumda, meta mübadelesinin tarihsel olarak ortaya çıktığı koşullar Avrupa’da feodalizmden kapitalizme geçiş tartışmalarında Marksistler arasında ortaya çıkan farklı yaklaşımlar gözden geçirilerek tartışılacaktır.
2. Gün	Meta Nedir?// Meta, Meta Mübadelesi ve Sermayeye İlişkin Temel Sorular II// Birinci oturum (Yaman)// Bu oturumda, bir önceki oturumda tartışılan soruların ardından, genelleşmiş meta üretimi olarak kapitalist üretim tarzına odaklanılacaktır. Meta mübadelesinden emek gücüne, emek gücünden de sermayeye geçilerek, basit mübadele ile sermaye koşullarındaki mübadele arasındaki farklar incelenecektir. Böylece P-M-P´ döngüsünün momentleri üzerinden, değer, artı-değer, para ile sermayenin (genişleyen ölçekte) yeniden üretimi ilişkisi ele alınacaktır.// İkinci oturum (Bedirhanoğlu)// Bu oturumda, sermaye birikim döngüsü üzerinden üretilen Marksist kriz kuramları, dünya kapitalizminde yaşanan büyük krizlere (1873, 1929, 1970’ler, 2008) getirdikleri açıklamalar gözden geçirilerek ele alınacaktır.// Üçüncü oturum (Yaman)// Serbest tartışma
3. Gün	Meta, Sermaye ve Emek Gücü// Birinci oturum (Yaman)// Bu oturumun odak konusu sermaye koşullarında dolaysız üretimdir; bu süreçte değerin kaynağı olarak emek gücü incelenecektir. Bu bağlamda emek - emek gücü ayrımı, canlı emek – cansız emek ilişkisi, emek- gücünün yeniden üretimi konuları ele alınırken, yabancılaşma, meta fetişizmi ve sermayenin emek üzerindeki biçimsel ve gerçek tahakkümü üzerine de yeni sorular sormak hedeflenmektedir.// İkinci oturum (Bedirhanoğlu)// Bu oturumda, dolaysız kapitalist üretimin tarihsel gelişimi içinde canlı emeğin farklı sömürü biçimleri (köle emeği, ücretli emek), canlı emek içi farklılaşmalar (kol emeği, kafa emeği) ve cansız emeğin gelişimi (makine, yapay zeka) sermaye birikim sürecinin tarihsel gelişimi içinde gözden geçirilecektir. // Üçüncü oturum (Yaman)// Serbest tartışma
4. Gün	TATİL
5. Gün	Toplumsal Yeniden Üretim I: Kökenlerinden Bugüne// Birinci oturum (Yaman)// Bu oturumda, “toplumsal yeniden üretim” bakış açısı tanıtılacak, bu bakış açısından kadınların toplumsal üretimdeki hayati rolleri ortaya konacaktır. Bunun için feminist araştırmacıların izinden giderek, emek kavramı meta üretimiyle sınırlı kalmadan insanın ve toplumun üretimine ve yeniden üretimine genişleterek tanımlanacak; kadınların, insanın, toplumun, kapitalizmin ve yaşamın üretimindeki etkin rolü tartışılacaktır.// İkinci oturum (Yaman)// Bu oturumda toplumsal yeniden üretim kavrayışının bir yandan feminist teoride ve tartışmalardaki diğer yandan Marx ile Engels’teki kökleri araştırılacaktır. Bu çerçevede ilk oturumda 1960-70’lere uzanarak, feminist yazında büyük bir önemi olan ev içi emek tartışması ele alınacaktır.
6. Gün	Toplumsal Yeniden Üretim II: Feminist Bakım Etiğinden Toplumsal Robotlara// Birinci oturum (Yaman)// Bu oturumda bakım etiği tartışılacaktır. Bakım etiği teorisyenleri bakımın tüm insanların karşı karşıya olduğu evrensel bir ihtiyaç olduğu gerçeğinden hareket eder, bakımı yeni epistemolojiler ve olasılıklar aramamız gereken normatif bir merkez olarak konumlandırır. Buna göre bakım, her şeyden önce, insan olmanın koşuludur. Biz insanlar bakım alarak, yani başka insanlar tarafından bakılarak insan haline geliyor ve yaşamımızı sürdürüyoruz. Bakımı ve toplumsal yeniden üretim süreçlerini, sermayenin ve ataerkinin etkileşiminde, bu çerçevede yeniden düşünmeyi deneyeceğiz.// İkinci oturum (Yaman)// Bu oturumda makineler bakım verebilir mi, bakım vermek insana özgü değil mi, makineler insan ilişkilerinin yerini mi alıyor gibi soruların peşine düşeceğiz. Toplumsal robotları bakım emeği -kadın emeği – insan olmak sınırlarında tartışacağız.
7. Gün	Film Günü// (Yaman)// Bugün birlikte seçilip izlenecek bir film üzerinden seminer boyunca yapılan tartışmalar somutlanmaya, bu tartışmaların öncülüğünde özellikle kapitalizme ve ataerkiye karşı mücadele olanakları üzerine yeni sorular üretilmeye çalışılacaktır.

PDF İndir